فهرست محتوای صفحه
بررسی آیین نامه 2800 از ابتدا تا اکنون
تاریخچه آییننامههای ایرانی برای مقابله در برابر زلزله
اولین بار در سال 1341 و بعد از زلزله دلخراش بویینزهرا بود که اولین آییننامه زلزله در ایران تدوین شد. بهموجب این زلزله که شدت آن 2/7 ریشتر بود، متأسفانه 12 هزار نفر جان خود را از دست دادند.
دو سال بعد نتایج یک تحقیق که به همت سازمان برنامهوبودجه تهیه شده بود با عنوان « آیین نامه موقت حفاظت ساختمانها در برابر زلزله» به چاپ رسید؛ اما در سال 1346 استاندارد دیگری که «آییننامه ایمنی و ساختمانها در برابر زلزله» نامیده شده بود منتشر گردید. گردآوری این استاندارد نیز در شهریور 1346 توسط وزارت آبادانی و مسکن انجام شد. در مفاد آییننامه ایمنی و ساختمانها در برابر زلزله، ساخت ساختمانهایی که بیش از سه طبقه داشتند و یا ارتفاع آنها از 11 متر بیشتر بود صرفاً با اسکلت فلزی و یا بتنآرمه تأیید شده بود.
نهایتاً در سال 1366 بود که اولین نسخه از آیین نامه 2800 در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن تهیه و تدوین شد. گفتنی است در آمادهسازی استاندارد 2800 مجموعه از دانشگاهیان، صنعتگران و متولیان مرکز تحقیقات ساختمان نقش داشتهاند.
آیین نامه 2800 چیست؟
آیین نامه 2800 یا استاندارد طراحی ساختمانها در برابر زلزله دستهای از قوانین است که با هدف طراحی لرزهای تمامی سیستمهای سازهای در مواجهه با زلزله تهیه شده است. گفتنی است که کار تدوین این استاندارد در دهه چهل شروع شده است. آیین نامه 2800 که پس از آمادهسازی، ابتدا بهعنوان بخشی از استاندارد 519 معرفی شد، از مهمترین اقداماتی بود که برای ایمنسازی ساختمانها در ایران انجام شد.
در بین سالهای 1366 و 1367 بود که اجرای مفاد این دستورالعمل به تصویب رسید و شکلی رسمی به خود گرفت. این اقدامات باعث تحول چشمگیری در صنعت ساختوساز کشور شد که نتیجه آن کاهش خسارات ناشی از زلزله به مقدار کاملاً محسوسی بود.
دولت، وزارت مسکن و شهرسازی را مکلف به بازبینی و بررسی دورهای آیین نامه 2800 کرده است. درواقع مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن این وزارت خانه، وظیفه بررسی آیین نامه را بر عهده دارد و این کار در بازههای زمانی 5 ساله صورت میگیرد. در حال حاضر نیز نسخه چهارم آیین نامه 2800 آخرین ویرایش در دسترس است.
هدف استاندارد آیین نامه 2800 تعیین حداقلهایی برای طراحی و ساخت مقاوم انواع سازهها در برابر زلزله و اثرات مخرب آن است. سازههای مذکور شامل موارد فولادی، بتنآرمه، چوبی و ساختمانهای با مصالح بنّایی میشوند.
لازم به ذکر است که در استاندارد 2800 مواردی مانند سدها، پلها، اسکلهها، سازههای دریایی و نیروگاه هستهای مدنظر قرار نگرفته است.
سیر تکاملی آیین نامه 2800
آیین نامه 2800 ویرایش اول
آیین نامه 2800 ویرایش اول
باگذشت زمان، پیشرفتهای علوم مهندسی علیالخصوص مباحث مربوط به زلزله موجب شد تا تغییرات مثبتی در آیین نامه 2800 مشاهده شود. در سال 1372 بود که بررسی مجدد استاندارد 2800 در دستور کار مراجع ذیصلاح قرار گرفت. در حقیقت یک گروه 36 نفره از افراد دانشگاهی و سایر صاحبنظران در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، طی تحقیقات و جلسات مختلف، اصلاح آییننامه را بر عهده داشتند. لازم به ذکر است که کارگروهی که بر روی نسخه دوم آیین نامه 2800 کار میکردند در سال 1375 توانستند از اولین جشنواره مهندسی ساختمان کشور جایزه ویژه را دریافت کنند.
در سال 1378 اولین پیشنویس از این استاندارد در دسترس عموم قرار گرفت. هدف از این کار دریافت بازخوردهای مناسب برای تکمیل و اصلاحات احتمالی بود. سپس بعد از بررسیهای نهایی در آذرماه همان سال، هیئتوزیران به درخواست مشترک وزارت مسکن و شهرسازی و وزارت کشور تصمیم به تصویب و ابلاغ ویرایش دوم استاندارد 2800 گرفت.
آیین نامه 2800 ویرایش سوم
از سال 1379 برنامه بازنگری آیین نامه 2800 جهت تنظیم نسخه سوم آن آغاز شد. لازم به ذکر است که سطح کیفی ویرایش سوم استاندارد 2800 بهمراتب از دو نسخه قبلی آن بیشتر بود. برای ویرایش سوم، در گام نخست مطالبی جدید برای هر چه تکمیلتر شدن آییننامه به آن اضافه گردید. در ادامه تغییراتی در راستای ابهامزدایی از متن پیشین صورت گرفت؛ اما ویژگی مهمی که به این نسخه از استاندارد 2800 اضافه شده بود، در نظر گرفتن یک روند منطقی در مباحث آورده شده و فصلبندیهای آن بود.
برای ویرایش سوم بود که مسئولان وقت تصمیم به تشکیل کمیتهای دائمی برای بازنگریهای دورهای آیین نامه 2800 گرفتند. این کمیته متشکل از 5 زیرمجموعه تحت عنوان کمیتههای کاری بود که شامل موارد ذیل میشوند:
• کمیته تخصصی پهنهبندی
• کمیته تخصصی ژئوتکنیک
• کمیته تخصصی سازه
• کمیته تخصصی طیف طرح
• کمیته تخصصی ساختمانهای بنایی
بهغیراز موارد فوق، کمیته هماهنگی نیز با هدف هماهنگی و نظارت بر فرآیند کلی بازنگری تشکیل شد. دراینبین نقش کمیته تخصصی پهنهبندی بررسی و اعمال تغییرات در نقشه پهنهبندی مندرج در استاندارد 2800 بود. این کمیته تأثیر بسزایی در بهبود آییننامه ایفا کرد. چراکه مطالعات و مکاتبات بسیاری با سازمانها و ارگانهای داخلی و خارجی برای ارزیابی نتایج بهدستآمده از پهنهبندیهای صورت گرفته توسط این کمیته انجام شد. بهطوریکه بعد از تکمیل مطالعات، نقاط جدید به شهرهای موجود در آیین نامه 2800 اضافه گردید.
درنهایت آیین نامه 2800 ویرایش سوم بعد از حدود 5350 نفر ساعت کار آماده و عرضه گردید. البته با توجه به تغییراتی که در ویرایش چهارم صورت گرفت که موارد قابلتوجهی هستند، تسلط به این نسخه اهمیت بیشتری دارد. نسخه سوم را میتوان برای درک بهتر سیر تکاملی استاندارد مطالعه کرد. فایل ورد آیین نامه 2800 در دسترس قرار گرفته که میتوانید آن را از سایتهای معتبر دانلود کنید.
آیین نامه 2800 ویراش چهارم
برنامه تدوین نسخه چهارم آیین نامه 2800 پس از اجرای سه ویرایش قبلی و دریافت بازخوردها و همچنین پیشرفتهای علمی که در این زمینه صورت گرفت، موردتوجه مراجع مربوط قرار گرفت. در این نسخه جهت بهبود روند کار و افزایش دقت با توجه به حساسیتهایی که بیشازپیش قابلدرک بود، برای هر بخش 8 کارگروه مجزا تشکیل شد. این کارگروهها بهصورت تخصصی با اولویتبندیهای تعیینشده به فعالیت مداوم پرداختند.
شایانذکر است که رهبری کارگروههای مذکور بر عهده کمیتههای دائمی، هماهنگی و اجرایی بود. این کمیتهها متشکل از 44 نفر افراد دانشگاهی و البته صنعتگران این حوزه بودند.
آیین نامه 2800 ویرایش چهارم توجه ویژهای به بیان ساده و به دور تکلف ضوابط داشت. در این نسخه مجدداً پهنهبندیهای صورت گرفته در ویرایش سوم مورد بازبینی قرار گرفت و کاملاً فهرستی بهروز از نقاط موجود ارائه شد. همچنین گستره پاسخ طراحی با در نظر گرفتن تأثیر نزدیکی به گسل بهطور کامل اصلاح شد.
در استاندارد 2800 ویرایش چهار، دستهبندی نوع زمین نیز موردتوجه بود. بهاینترتیب طبقهبندی موجود تصحیح شد. ناپایداری زمین و ضوابط مربوط به پی ساختمان در این نسخه با جدیت بیشتری موردتحقیق و مطالعه قرار گرفت. بهگونهای که استاندارد تهیهشده در این بخش به نظر کارشناسان بینالمللی کاملاً قابلاتکا قلمداد شد.
ویژگی منحصربهفردی دیگری که در نسخه چهارم وجود دارد اصلاح فرآیند تحلیل برای سازههایی است که هندسه سادهای دارند. درواقع تمرکز بر روی سادهسازی این بخش قرار گرفت. گفتنی است که روش تجزیهوتحلیل ایستا غیرخطی نیز بهعنوان یکی از روشهای تحلیل در نسخه چهارم معرفی گردیده است. لازم به ذکر است دستور تدوین آیین نامه 2800 ویرایش پنجم نیز در دستور کار قرار دارد و پس از انجام مراحل پایانی عرضه خواهد شد.
توضیحات تکمیلی در مورد نسخه چهار استاندارد 2800
سایر ویژگیهایی که در ویرایش چهارم آیین نامه 2800 گنجانده شده در ادامه بهصورت مورد معرفی شدهاند:
• بازنگر در جدول ضریب رفتار و ترکیبات بار حاوی زلزله
• ارائه سیستمهای جدید برای باربر لرزهای
• ایجاد اصلاحات اساسی در زمان تناوب
• بهروزرسانی در دیافراگمها و اجزای جمع کننده نیرو
• تمرکز بر ماهیت دستهبندی طراحی لرزهای سازهها
• تدوین ضوابطی بهمنظور در برگرفتن اجزای غیر سازهای ساختمان
• توجه به سازههای غیر ساختمانی
• بهروزرسانی ضوابط تعریفشده برای ساختمانهای بنایی
تمامی مطالب ذکرشده درمورد توصیف آیین نامه 2800 همه تلاشهای بسیار زیادی برای رسیدن به استانداردهای ایمنی در صنعت ساختوساز و عمران کشور بوده است. تأثیر بسیار قابلتوجه این استاندارد دررسیدن به این مهم همواره مورد تائید اهلفن این زمینه بوده است.
جهت آشنایی بیشتر میتوانید برای دانلود آیین نامه 2800 از وبسایت پوکاسازه اقدام کنید. البته اگر بهصورت تخصصی در این حوزه فعالیت دارید خرید آیین نامه 2800 از اهم واجبات است.
خرید آیین نامه 2800
خرید آیین نامه 2800 (ویرایش چهارم) که توسط انتشارات توسعه ایران (مرکز تحقیقات راه و مسکن و شهرسازی) منتشر شده است با مبلغی بسیار معقول امکانپذیر است. البته که نسخههایی برای دانلود استاندارد 2800 نیز موجود است، اما با توجه به ماهیت این کتاب توصیه میشود آن را از ناشر ذکرشده خریداری نمایید.
فهرست مطالب این استاندارد شامل موارد ذیل است. با آگاهی از سرفصلهای موجود میتوانید با شناخت کافی نسبت به خرید اقدام کنید.
• فصل اول: کلیات
• فصل دوم: حرکت زمین
• فصل سوم: ضوابط طراحی لرزهای سازههای ساختمانی
• فصل چهارم: ضوابط طراحی لرزهای اجزای غیر سازهای
• فصل پنجم: ضوابط طراحی لرزهای سازههای غیر ساختمانی
• فصل ششم: الزامات ژئوتکنیکی
• فصل هفتم: ضوابط ساختمانهای با مصالح بنایی کلاف دار
• پیوست 1: درجهبندی خطر نسبی زلزله در شهرها و نقاط مهم ایران
• پیوست 2: راهنمای انجام تحلیل غیرخطی
• پیوست 3: اثر P
• پیوست 4: دیافراگمها
• پیوست 5: اندرکنش خاک و سازه
• پیوست 6: طراحی لرزه ای و اجرای اجزای غیرسازه ای معماری
برخی از تعاریف مندرج در آیین نامه 2800
اثر P-Delta: منظور تأثیر بارهای عمودی بر تلاشها و تغییر لوکشین اعضای قالب است. این جابهجاییها خود به دلیل تغییر شکلها ایجاد میشوند.
اتصال خورجینی: مدلی از اتصال تیر به ستون است که در طی آن تیرها از دو سمت ستون عبور میکنند.
برش پایه (Base Shear): شامل جمیع نیروهای ناشی از زلزله است که بهصورت جانبی در سازه ایجاد میشوند.
برش طبقه (Story Shear): منظور تمامی نیروهای نشایت گرفته از زلزله است که بهصورت جانبی در طبقات بالاتر به وجود میآیند.
تراز پایه (Base): میزان یا حدی است که در آن تراز فرض اینکه حرکت زمین به ساختمان منتقل میشود برقرار است. بعدازاین حد تعیینشده سازه حرکتی مستقل در مقایسه با زمین خواهد داشت.
حد تنش مجاز (Allowable Stress Limit): ترازی است از تلاشها که بهموجب آن نیروهایی بدون در نظر گرفتن ضریب اطمینان به سازه منتقل میشوند.
دیوار برشی (Shear Wall): نوعی از دیوار بوده که وظیفه تحمل کردن نیروهای جانبی افقی را با رویکردی میان صفحهای بر عهده دارد و آن را نهایتاً به شالوده منتقل میکند.
دیوار باربر (Bearing Wall): تعریفکنندهی سیستمی است که در آن عمده بارهای عمودی و بارهای جانبی توسط آن تحمل میشود.
سیستم کنسولی: معرف یک مجموعه سازهای است که بهموجب آن نیروهای جانبی موجود از طریق ستونها به شکل کنسولی تحمل میشوند.
طبقه (Story): فاصله بین دو کف را طبقه گویند
طبقه نرم (Soft Story): به طبقهای اطلاق میشود که میزان سختی جانبی آن از 70 درصد سختی جانبی طبقه رویین خود کمتر باشد.
برخی از تعاریف مندرج در آیین نامه 2800
در این نوشتار سعی شد که تمامی جنبههای مهمی که برای آیین نامه 2800 مطرح است پوشش داده شود. باید ذکر شود که برای تهیه و تدوین این استاندارد سالهای متمادی صرف شده و همواره در حال تکمیل و تصحیح است. برای حفظ پویایی استاندارد مذکور افراد و سازمانهای زیادی در حال فعالیت هستند؛ اما این تنها بخشی از اقدامات لازم برای کاهش خطرات و خسارات ناشی از زلزله است.
متولیان امر در اجرای ضوابط ذکرشده باید عزم راسخی از خود نشان دهند تا بتوان به استانداردهای حال حاضر، در کشورهای توسعهیافته دست پیدا کرد.
